Prof. Dr. Ali Avanoğlu
40 YILLIK DENEYİM
3000'e yakın hipospadias ameliyatı deneyimiyle çocuk ürolojisinin duayen ismi.
Testis ile İlgili Sorunlar
Çocuklarda testis sorunları, erken teşhis ve doğru tedaviyle büyük ölçüde çözülebilen ancak gecikildiğinde kalıcı sonuçlara yol açabilen önemli bir üroloji alanıdır. İnmemiş testisten varikosel ve hidrosel'e, testis torsiyonundan epididimoorşite kadar pek çok farklı tablo bu başlık altında yer alır. Her birinin doğal seyri, tedavi zamanlaması ve aileye düşen sorumluluklar birbirinden farklıdır.
Bu rehberde çocuklarda en sık karşılaşılan testis sorunlarını; nedenleri, belirtileri, tanı yöntemleri ve tedavi seçenekleriyle bilimsel ve anlaşılır bir dille ele alıyoruz.
| %3–4 Tam zamanlı doğan erkek bebeklerde inmemiş testis görülme sıklığı; prematüre bebeklerde bu oran %30'a kadar çıkabilir |
%15 Ergenlik çağındaki erkeklerde varikosel görülme sıklığı; erkek kısırlığının en önlenebilir nedenlerinden biridir |
6 saat Testis torsiyonunda testisi kurtarmak için müdahale edilmesi gereken kritik zaman penceresi |
İzmir’de çocuk ürolojisinde fark yaratan bir ekip yaklaşımı.
Çocuk ürolojisinin duayen ismi; inmemiş testis ve doğumsal anomalilerde tanı ve cerrahi tedavide geniş deneyim. |
Çocuk ve yetişkin ürolojisinde çift uzmanlık ile testis sorunlarının tanı ve tedavisinde kapsamlı yaklaşım. |
Normal gelişimde testisler, bebek anne karnındayken karın içinde oluşur ve doğuma yakın skrotuma (testis torbasına) iner. İnmemiş testis (kriptorşidizm), bir ya da her iki testisin doğumda skrotuma inmemiş olması durumudur. Tam zamanlı doğan erkek bebeklerin yaklaşık %3–4'ünde görülürken, prematüre bebeklerde bu oran %30'a kadar çıkabilmektedir.
İyi haber şudur: Doğumda inmemiş olan testislerin önemli bir kısmı, yaşamın ilk 3–6 ayında kendiliğinden skrotuma iner. Bu nedenle hemen müdahaleye geçilmez; belirli bir süre izleme alınır. Ancak 6. ayın sonunda hâlâ inmemişse bekleme dönemi sona erer ve tedavi planlanır.
▶ İzleyin: İnmemiş Testis Nedir? Kısırlık ve Kanser Riski Yapar mı? – Doç. Dr. Yaşar Issı
Bu videoda inmemiş testis ile utangaç (retraktil) testis arasındaki farklar, kısırlık ve kanser riski ile aileler için bilinmesi gereken temel bilgiler ele alınmaktadır.
Testis, iniş yolu boyunca herhangi bir noktada takılı kalabilir: karın içinde, kasık kanalında ya da kasığın hemen altında. Testisin nerede olduğunu belirlemek, hem ameliyat planlaması hem de tedavi yöntemi açısından kritik önem taşır. Peki ultrason bu konuda yeterli midir?
Kasık bölgesindeki testisler ultrasonla görüntülenebilir; ancak karın içindeki testisler için ultrason çoğu zaman yetersiz kalır. Ele gelmeyen testislerde laparoskopi hem tanı hem de tedaviyi aynı anda sunduğu için altın standart yöntemdir. Bu nedenle fizik muayene her zaman ilk ve en önemli adımdır.
▶ İzleyin: İnmemiş Testis Nerede Bulunur? Ultrason Tanıda Yeterli mi? – Doç. Dr. Yaşar Issı
Bu videoda testisin iniş yolunda takıldığı yerler, kasık ve karın içi konumların önemi ile tanı sürecinde ultrasonun rolü anlatılmaktadır.
Ailelerin en sık sorduğu soru şudur: "Beklememiz gerekiyor mu, yoksa hemen ameliyat mı olalım?" Bu sorunun yanıtı, bebeğin yaşına ve testisin konumuna göre değişir. Doğumda inmemiş olan testislerin önemli bir bölümü yaşamın ilk aylarında kendiliğinden iner. Bu nedenle 6 aylık bir bekleme süresi standart yaklaşım olarak kabul edilmektedir.
Ancak 6 ayın sonunda testis hâlâ yerinde değilse kendiliğinden inme ihtimali artık yok denecek kadar azdır. Bu noktadan sonra beklemenin faydası değil, zararı vardır. Çünkü sıcaklık farkına maruz kalan testis dokusunda her geçen ay geri dönüşü olmayan hücre hasarı birikmeye devam eder.
▶ İzleyin: İnmemiş Testis İçin Ne Kadar Beklenmeli? 6 Ay Kuralı Nedir? – Doç. Dr. Yaşar Issı
Bu videoda ailerin en merak ettiği soru yanıtlanıyor: İnmemiş testis kendiliğinden iner mi? Bekleme süresi ve ameliyat zamanlaması hakkında kapsamlı bilgi sunulmaktadır.
Testisler, sperm üretimi için vücut ısısının yaklaşık 2–3 derece altındaki bir ısıya ihtiyaç duyar. Bu nedenle skrotum, testisleri vücut dışında tutacak şekilde evrilmiştir. Karın içinde ya da kasıkta kalan testis bu ısı avantajından yararlanamaz; sürekli yüksek sıcaklığa maruz kalan sperm üretici hücreler zamanla geri dönüşü olmayan bir şekilde hasar görür.
Kısırlık riski dışında, yerinde bırakılan inmemiş testis ilerleyen yıllarda testis tümörü riskini de artırmaktadır. Bu iki risk, tedavinin neden geciktirilmemesi gerektiğinin en önemli gerekçeleridir.
| “İnmemiş testiste erken müdahalenin amacı yalnızca testisi yerine koymak değil; üreme sağlığını ve uzun vadeli testis fonksiyonunu korumaktır.” — Prof. Dr. Ali Avanoğlu & Doç. Dr. Yaşar Issı, Avanoğlu & Issı Çocuk Ürolojisi |
▶ İzleyin: İnmemiş Testis Neden Tehlikelidir? Kısırlık ve Hücre Hasarı Riski – Doç. Dr. Yaşar Issı
Bu videoda inmemiş testiste erken müdahalenin önemi, ısı artışının sperm hücrelerine verdiği zarar ve gecikmenin kısırlık üzerindeki etkileri ayrıntılı biçimde anlatılmaktadır.
İnmemiş testis tedavisinde altın standart orşopeksi ameliyatıdır. Bu operasyonda testis, bulunduğu konumdan serbestleştirilerek skrotuma yerleştirilir ve sabitlenir. Açık ya da laparoskopik (kapalı) yöntemle yapılabilir; hangi yöntemin seçileceği testisin konumuna ve cerrahın deneyimine bağlıdır.
Tek taraflı ve çift taraflı inmemiş testis arasında önemli farklar bulunmaktadır. Tek taraflı vakalarda karşı testis normal işlev gördüğü için kısırlık riski görece düşüktür; ancak tümör riski her iki durumda da artmıştır. Çift taraflı vakalarda ise her iki testis de etkilendiğinden üreme sağlığı açısından risk daha yüksektir ve tedavi daha da acil önem taşır.
▶ İzleyin: Tek ve Çift Taraflı İnmemiş Testis Farkları – Doç. Dr. Yaşar Issı
Bu videoda tek taraflı ve çift taraflı inmemiş testis arasındaki farklar, kısırlık ve kanser riski açısından değerlendirme ve tedavi yaklaşımı anlatılmaktadır.
Orşopeksi iki temel yöntemle uygulanır. Açık ameliyatta kasık bölgesine küçük bir kesi yapılarak testis bulunur, damar ve kanallar serbestleştirilir, testis skrotuma indirilir ve sabitlenir. Kapalı (laparoskopik) yöntemde ise karına çok küçük deliklerden girilerek kameralı aletlerle aynı işlem gerçekleştirilir.
Ele gelemeyen, yani karın içinde olan testislerde laparoskopi hem tanıyı hem de tedaviyi aynı anda sağlayabildiği için özellikle tercih edilmektedir. Bu sayede gereksiz bir açık ameliyata gerek kalmadan testisin varlığı ve konumu doğrulanır, gerekirse aynı seansta tedavi tamamlanır.
▶ İzleyin: İnmemiş Testis Ameliyatı (Orşopeksi) Nasıl Yapılır? – Doç. Dr. Yaşar Issı
Bu videoda orşopeksi ameliyatının açık ve laparoskopik teknikleri, ameliyat süreci ve ailelerin merak ettiği sorular yanıtlanmaktadır.
Karın içindeki testis vakalarında laparoskopi hem tanı hem de tedaviyi aynı seansta sunabilmektedir. Fizik muayenede ele gelemeyen testislerde görüntüleme yöntemleri yetersiz kaldığında, laparoskopi ile testisin varlığı kesin olarak belirlenir. Eğer testis sağlıklı ve kurtarılabilir durumdaysa aynı seansta skrotuma indirilir.
▶ İzleyin: Laparoskopik (Kapalı) İnmemiş Testis Ameliyatı Ne Zaman Yapılır? – Doç. Dr. Yaşar Issı
Bu videoda ele gelemeyen testis durumunda laparoskopinin önemi, tanı ve tedavinin aynı anda yapılması ile yöntem seçimindeki kriterler anlatılmaktadır.
Bazı vakalarda inmemiş testis çocukluk döneminde atlanmış ya da aileler tarafından fark edilmemiş olabilir ve erişkin dönemde tesadüfen keşfedilebilir. Bu durumda yaklaşım çocukluk döneminden farklıdır. Testis dokusunda daha fazla hasar oluşmuş olabileceğinden üreme kapasitesi sınırlıdır; ancak tümör riski devam ettiğinden mutlaka değerlendirme yapılmalıdır.
▶ İzleyin: Erişkin Dönemde İnmemiş Testis Yaklaşımı – Doç. Dr. Yaşar Issı
Bu videoda erişkin yaşta tespit edilen inmemiş testis vakalarında tanı ve tedavi yaklaşımı, tümör riski ve üreme sağlığı üzerindeki etkiler ele alınmaktadır.
Varikosel, testisi besleyen toplardamar içindeki kan akışının yavaşlaması ve damarların anormal biçimde genişlemesi durumudur. Tıpkı bacaklardaki varis gibi düşünülebilir; ancak bu kez sorun testis çevresindeki damarlardadır. Ergenlik dönemindeki erkeklerin yaklaşık %15'inde görülür ve erkek kısırlığının önlenebilir nedenlerinin başında yer alır.
Varikosel sol testiste çok daha sık görülür. Bunun nedeni sol testis toplardamarının sol böbrek toplardamarına dik açıyla bağlanmasıdır; bu anatomik özellik, sol tarafta kan geri dönüşünü zorlaştırır. Sağ taraflı ya da her iki taraflı varikosel daha az sıklıkta karşılaşılan bir tablodur.
▶ İzleyin: Çocuk ve Ergenlerdeki Varikosel Hastalığı – İzmir Çocuk Ürolojisi
Bu videoda çocuk ve ergenlerde varikosel hastalığının nasıl oluştuğu, belirtileri, testis üzerindeki etkileri ve tedavi seçenekleri ele alınmaktadır.
Varikosel tedavisinde karar, testisin boyutuna, semptomların varlığına ve hasta yaşına göre belirlenir. Her varikosel ameliyat gerektirmez. Eğer testis boyutu normale göre küçülüyor, ağrı ve rahatsızlık yaratıyor ya da sperm parametrelerinde bozulma gözleniyorsa cerrahi müdahale önerilir.
Varikosel ameliyatı (varikoselektomi), genişlemiş damarların bağlanması ya da kapatılması ilkesine dayanır. Açık, laparoskopik veya mikroskopik tekniklerle yapılabilir. Başarılı bir ameliyat sonrasında testis boyutunun artması ve sperm parametrelerinin iyileşmesi beklenmektedir.
| “Ergenlikte tespit edilen ve testis boyutunu etkileyen varikosel, zamanında tedavi edildiğinde ilerideki kısırlık sorunlarının büyük bölümü önlenebilir bir tablodur.” — Prof. Dr. Ali Avanoğlu & Doç. Dr. Yaşar Issı, Avanoğlu & Issı Çocuk Ürolojisi |
Hidrosel, testis etrafındaki zarlar arasında sıvı birikmesi sonucu oluşan ve skrotumun ağrısız biçimde şişmesine yol açan bir durumdur. Yenidoğanlarda ve küçük erkek çocuklarda oldukça sık görülür. Bebeklerin yaklaşık %1–2'sinde hidrosel bulunduğu bilinmekte olup büyük çoğunluğu zamanla kendiliğinden düzelir.
Hidrosel iki farklı türde karşımıza çıkar. Kommunikan (iletişimli) hidrosel'de karın boşluğu ile skrotum arasındaki kanal henüz kapanmamıştır; sıvı serbestçe bu iki alan arasında yer değiştirebilir. Non-kommunikan (iletişimsiz) hidrosel'de ise kanal kapalıdır ancak sıvı emilimi tamamlanmamıştır. Bunun yanı sıra kasık fıtığı (inguinal herni) ile hidrosel aynı anda bulunabilir; bu durum tanıyı ve tedaviyi doğrudan etkiler.
Hidrosel ameliyatında (hidroselektomi) skrotuma ya da kasığa küçük bir kesi yapılarak biriken sıvı boşaltılır ve zarın yapısı düzeltilir. Eğer kasık fıtığı (inguinal herni) eşlik ediyorsa her iki sorun aynı seansta birlikte onarılır. Ameliyat kısa süreli, komplikasyon oranı düşük ve başarı oranı yüksek bir girişimdir.
Ameliyat sonrası iyileşme süreci oldukça hızlıdır; çoğu çocuk birkaç gün içinde günlük aktivitelerine geri döner. Aileler, ameliyat sonrası dönemde skrotumda geçici şişlik ve renk değişikliği görülebileceği konusunda önceden bilgilendirilmelidir.
Testis torsiyonu, testisin kendi ekseni etrafında dönmesi sonucu testise giden kan akışının kesilmesidir. Kan akışı durduğunda testis dokusu çok hızlı hasar görmeye başlar. Bu nedenle testis torsiyonu, çocuk ürolojisinin en kritik acil tablolarından biridir. Saatler içinde müdahale edilmezse testis tamamen işlev yitirebilir ve çıkarılmak zorunda kalınabilir.
Testis torsiyonu en sık ergenlik döneminde (12–18 yaş arası) görülür; ancak her yaşta, hatta yenidoğan döneminde bile karşılaşılabilir. Ani başlayan şiddetli testis ağrısı, testiste şişme, bulantı ve kusma birlikte görüldüğünde aksi ispat edilene kadar torsiyon olarak kabul edilmeli ve çocuk derhal acil servise götürülmelidir.
| “Testis torsiyonu, çocuk ürolojisinde saatlerle yarışılan bir acil durumdur. Ağrı başladığı andan itibaren her dakika testis için hayati önem taşır.” — Prof. Dr. Ali Avanoğlu & Doç. Dr. Yaşar Issı, Avanoğlu & Issı Çocuk Ürolojisi |
Testis torsiyonunu diğer testis sorunlarından ayıran en önemli özellik, ağrının ani ve şiddetli başlamasıdır. Çocuk genellikle uyku sırasında ya da hafif bir fiziksel aktivite sonrasında birden şiddetli ağrıyla uyanır. Ağrıya bulantı ve kusma eşlik edebilir. Testis hassaslaşır, şişer ve normalden yukarıda durabilir.
Ebeveynlerin bu tabloyu tanıması hayat kurtarıcıdır. Çocuğunuzda bu belirtileri görürseniz zaman kaybetmeden acil servise başvurun. Ultrason ile kan akışı değerlendirilir; ancak ultrasonun negatif çıkması torsiyonu kesin olarak dışlamaz. Klinik şüphe yüksekse ameliyata alınır.
Epididimoorşit, testisin (orşit) ve/veya testisin üzerindeki epididimin (epididimit) iltihaplanmasıdır. Testis torsiyonundan farklı olarak genellikle daha yavaş başlar; ağrı saatler hatta günler içinde yavaş yavaş artar. Bakteriyel enfeksiyon ya da viral nedenlerle (özellikle kabakulak virüsü) ortaya çıkabilir.
Çocuklarda epididimoorşitin en önemli özelliği, testis torsiyonu ile karışabilmesidir. Ağrının başlangıç hızı, ateşin varlığı ve ultrason bulguları ayırıcı tanıda yardımcı olur. Tanı doğrulandığında uygun antibiyotik tedavisi başlanır; viral kaynaklı vakalarda ise ağrı kesici ve istirahat temel tedaviyi oluşturur.
İnguinal herni (kasık fıtığı), karın içi organların ya da yağ dokusunun kasık kanalındaki zayıf bir noktadan dışarı çıkmasıdır. Erkek çocuklarda kız çocuklarına oranla yaklaşık 6 kat daha sık görülür. Kasık veya kasık altında belirgin şişlik, ağlama veya ıkınma ile büyüyen ama sakinleşince kaybolan bir kabarıklık tipik bulgulardır.
İnguinal herni, testis sorunlarıyla yakından ilişkilidir. İnmemiş testisle birlikte kasık fıtığı sıklıkla eşlik eder ve her iki sorun aynı ameliyatta birden onarılabilir. Bunun yanı sıra kasık fıtığı içindeki bağırsak sıkışırsa (inkarserasyon) kan akışı bozulur ve bu durum acil cerrahi gerektiren ciddi bir tablo oluşturur.
Testis ağrısı ve skrotal şişlik, ebeveynleri en çok endişelendiren bulgular arasındadır. Bu belirtiler; torsiyon gibi acil bir tablodan, enfeksiyona, hidrosel veya varikosel gibi daha yavaş seyirli sorunlara kadar pek çok farklı nedenle ortaya çıkabilir. Önemli olan, bu belirtilerin arkasındaki nedeni doğru şekilde belirlemektir.
Genel kural şudur: ani başlayan, şiddetli testis ağrısı her zaman acil durum olarak değerlendirilmelidir. Yavaş gelişen, ağrısız şişlik ise daha az acil olmakla birlikte yine de bir çocuk üroloji uzmanı tarafından değerlendirilmesi gereken bir bulgudur.
| Belirti | Olası Neden | Aciliyet |
| Ani, şiddetli ağrı + bulantı | Testis torsiyonu | ACİL — Hemen acile git |
| Yavaş başlayan ağrı + ateş | Epididimoorşit | Aynı gün doktora git |
| Ağrısız, yumuşak şişlik | Hidrosel | Elektif değerlendirme |
| Kasıkta ağırlık hissi | Varikosel | Elektif değerlendirme |
| Testis görülemiyor / hissedilemiyor | İnmemiş testis | 6. aydan itibaren değerlendirme |
| Sert, ağrısız kitle | Testis tümörü şüphesi | Hızlı değerlendirme |
Testis sağlığının korunması, erken dönemden itibaren dikkat ve bilgi gerektiren bir süreçtir. Yenidoğan muayenesinde testislerin skrotumda olup olmadığını kontrol etmek, ebeveynlere verilmesi gereken ilk bilgilerden biridir. Sonraki yıllarda ise testisin büyüklüğü, yerleşimi ve herhangi bir şişlik ya da sertlik açısından düzenli gözlem önem taşır.
Ergenlik döneminde çocuğun kendi vücudunu tanıması, testislerini ayda bir kez elin ayasıyla nazikçe muayene etmeyi öğrenmesi büyük önem taşır. Bu sayede tümör dahil pek çok testis sorunu erken dönemde fark edilebilir.
İnmemiş testis, varikosel, hidrosel, testis torsiyonu veya diğer testis sorunlarıyla karşılaşan bir çocuğun ailesinin bilmesi gerekenler:
| “Çocuklarda testis sorunlarında en büyük hata beklemektir. Her sorun için doğru zamanlama farklıdır; ama hiçbir sorun için doğru zaman 'sonra'ya bırakmak değildir.” — Prof. Dr. Ali Avanoğlu & Doç. Dr. Yaşar Issı, Avanoğlu & Issı Çocuk Ürolojisi |
3000'e yakın hipospadias ameliyatı deneyimiyle çocuk ürolojisinin duayen ismi.
Çocuk ve yetişkin ürolojisinde çift uzmanlık ile kapsamlı tedavi yaklaşımı.